AA
Ermenistan'ın başkenti Erivan'da "Fırtınaların İçinden Geçmek" temasıyla düzenlenen "Erivan Diyalog 2026" forumunda yapılan panelde, Türkiye'nin Ermenistan Normalleşme Süreci Özel Temsilcisi emekli Büyükelçi Serdar Kılıç, Ermenistan Ulusal Meclisi Başkan Yardımcısı Ruben Rubinyan, Gürcistan Dışişleri Bakan Yardımcısı Lasha Darsalia, Avrupa Birliği (AB) Güney Kafkasya ve Gürcistan Krizi Özel Temsilcisi Magdalena Grono ile Azerbaycan'daki Topchubashov Merkezi'nin Direktörü Rusif Huseynov yer aldı.
Kılıç, "Dönüm Noktasındaki Güney Kafkasya: Barış ve İşbirliği İhtimalleri" panelindeki konuşmasında, etkinlikte çok dostça bir ortam olduğunu belirterek, normalleşme sürecinde de iki ülke arasındaki dostluk, anlayış ve şeffaflıktan memnuniyet duyduklarını dile getirdi.
Rubinyan'ın her zaman yapıcı tekliflerle geldiğini ve birçok konuyu ele aldıklarını anlatan Kılıç, bu sürecin başında bu noktaya kadar gelebileceklerini hayal edemediklerini söyledi.
Kılıç, "normalleşme" tanımlamasının yanlış olduğunu ve şu anda iki ülke arasında bir "güven inşa etme" sürecinin ilerlediğini kaydederek, Türkiye ile Ermenistan arasındaki ilişkilerin tamamen normalleşmesine yönelik atılacak adımlar için güven inşa etmeye çalıştıklarını söyledi.
Öte yandan "normalleşme ya da güven inşa sürecinin" bölgede bağlantısallığa yönelik genel girişimlerden ayrıştırılamayacağına işaret eden Kılıç, bağlantısallığın da yalnızca ulaşım gibi alanlarla sınırlandırılmaması gerektiğine dikkati çekti.
Kılıç, bağlantısallık konusunda daha kapsamlı bir yaklaşımın olması gerektiğinin altını çizerek, bölgede barış ve istikrarın sağlanmasına yönelik de kapsamlı bir bakış açısının gerekliliğine işaret etti.
Bu tür tekliflerin nereden geleceğine ilişkin Kılıç, "İlişkileri geliştirmek, bölgede uzun vadeli ve kalıcı barış ve istikrar sağlamak için fikirler bölgeden (ülkelerinden) gelmeli. Bu anlamda bir sahiplenme hissini göstermeliyiz." değerlendirmesinde bulundu.
"BÖLGENİN UZUN VADELİ STRATEJİK ÇIKARLARININ KURBAN EDİLMESİNE İZİN VERİLMEMELİ"
Kılıç, bölgede üçüncü tarafların müdahil olduğu örneklere atıfta bulunarak, "Bölgenin uzun vadeli stratejik çıkarlarını, kısa vadeli taktiksel oyunlara kurban edecek hiçbir üçüncü tarafa veya hiç kimseye izin vermemeliyiz." dedi.
ABD'nin Azerbaycan ile Ermenistan arasındaki anlaşma gibi bazı konularda yapıcı katkıları olduğuna ve bunların önem teşkil ettiğine değinen Kılıç, diğer örneklere bakıldığında onların bölgede bu şekilde bir anlayış sağlama yönünde katkıda bulunmadığını ifade etti.
Kılıç, bölgesel tecrübeye ve uzmanlığa büyük önem atfettiğini belirterek, bölge ülkelerinin kendi sorunlarını ve bunlara nasıl çözüm sağlanabileceğini bildiğini söyledi.
Bölge ülkelerinin özellikle ekonomi alanında desteğe ihtiyaç duyması durumunda dış güçlere yönelebileceğine işaret eden Kılıç, normalleşme sürecinde Ermenistan tarafına onlarca teklifte bulunduğunu, bunların Ermenistan'daki yaşama ve ülkenin daha iyi bir geleceği olmasına katkıda bulunmayı amaçladığını anlattı.
Ermenistan ile ortak bir çalışma anlayışı olduğuna ve aslında kabul edilse de edilmese de iki ülke halklarının aynı kültürden geldiklerine işaret eden Kılıç, Ermenistan'da evinde gibi hissettiğini, insanların benzer gözüktüğünü ve düşündüğünü, yemeklerin bile benzediğini dile getirdi.
Bu nedenle bölgesel sorunlara çözümlerin bölge ülkelerinden gelmesi gerektiğini yineleyen Kılıç, bağlantısallığın yaşamlarına ve geleceklerine katkı sağlayacağını anladıklarında kamuoyunun desteğinin de sağlanabileceğini vurguladı.
GÜNEY KAFKASYA'DA NORMALLEŞME SÜRECİ
Ermenistan Ulusal Meclisi Başkan Yardımcısı Rubinyan da Azerbaycan ile Ermenistan'ın çatışma halinden çıkıp ilişkileri iyileştirdiğinin altını çizerek, uzun yıllar sonra ilk defa iki tarafın da sınır hattında asker kaybetmediği bir dönemden geçtiklerine dikkati çekti.
Azerbaycan'ın kendi toprakları üzerinden Ermenistan'a doğru giden mal geçişine yönelik kısıtlamaları kaldırdığını ve tarafların direkt ticarete başladığını hatırlatan Rubinyan, taraflar arasındaki ticaretin eskiden hayal bile edilemediğini kaydetti.
Rubinyan, Türkiye ile normalleşme sürecinin 2022'de başladığını anımsatarak, "Bizce Ermenistan-Türkiye normalleşme sürecinde de olumlu ve büyük adımların atılmaya başlanmasının zamanı geldi." diye konuştu.
Türkiye-Ermenistan karşılıklı uçuşlarının devam ettirilmesi, doğrudan hava kargo ticaretinin başlatılması ve Ani Köprüsü'nün ortak restorasyonuna ilişkin mutabakat zaptının imzalanması gibi olumlu adımların önem arz ettiğini vurgulayan Rubinyan, Ermenistan-Türkiye normalleşme sürecinde daha iyi ilerleme kaydetmek için tarihi bir fırsatın elde edildiğini belirtti.
Rubinyan, Türkiye, Gürcistan ve Azerbaycan'ın birbirine demir yoluyla bağlıyken Ermenistan'ın bu bağlantı zincirinden kopuk olduğunu, bunun gerçekleşmesinin hem bu ülkeler hem de Avrupa Birliği (AB) için büyük fırsatlara vesile olacağını söyledi.
Tarafların hepsinin panelde bir araya gelmesinin doğru yönde olduklarını gösterdiğini dile getiren Rubinyan, "AB ve Türkiye'nin önümüzdeki yıllarda, aylarda, haftalarda hatta belki de günlerde Güney Kafkasya'da çok olumlu bir rol oynayacağına inanıyorum." ifadesini kullandı.
BÖLGESEL İŞBİRLİĞİ VURGUSU
Darsalia da Güney Kafkasya'nın yakın geçmişte birçok trajedi ve çatışmaya sahne olduğunu hatırlatarak, siyasi ve ekonomik bakımdan istikrar gösteren bölge olma şansını yakaladıklarını söyledi.
Gürcistan'ın bölgesel işbirliğine önem atfettiğini bildiren Darsalia, üçüncü tarafların bölgedeki ülkeleri cazip görmesi için ikili ilişkilerin iyi olmasının yeterli olmadığı değerlendirmesinde bulundu.
Huseynov da bir barış antlaşmasının yokluğuna rağmen Ermenistan ve Azerbaycan arasında ticari ve ekonomik etkileşimlere tanık olduklarına değinerek, süreç ilerledikçe meselelerin daha yasal çerçevelere oturtulması gerekeceğini ifade etti.
Barış ve bağlantısallığın birbirinin varlığına imkan veren şeyler olduğunu dile getiren Huseynov, bunların eş zamanlı olarak gerçekleştiğini belirtti.
- AB ortak olarak bölgesel aktörleri desteklemeye hazır
Grono ise istikrarın sağlanmasına odaklanılması gerektiğinin altını çizerek, AB için bağlantıların, tedarik zincirlerinin ve geçişlerin güvenliğinin önem arz ettiğini söyledi.
Güvenilir ortaklıklara değer verdiklerini aktaran Grono, belirsizliklerin arttığı bu dünyada bağlantısallığın uzun vadede işlevselliğini sürdürmesi için bu ortaklıkların önemli olduğunu vurguladı.
Grono, bu ortaklıkların çift taraflı ilerlemesi ve fayda sağlaması gerektiğine işaret ederek, bölge ülkeleriyle bağlantısallık projeleri üzerinde de görüştüklerini dile getirdi.
Azerbaycan ile Ermenistan arasında devam eden barış sürecinin öneminden bahseden Grono, AB'nin bölgesel aktörlerin belirlediği şekilde bir ortak olmak istediğini ve yardımcı ve gerekli olduğu şekilde destekte bulunacaklarını kaydetti.