ABDULLAH POLAT
Sıfır Atık Hareketi kapsamında Depozito Yönetim Sistemi'yle içecek ambalajlarının dönüşümünü teşvik eden Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, çevre için tarihi bir adımı daha hayata geçiriyor. Çevreye zarar veren ve plastik kirliliğine neden olan tek kullanımlık plastik ürünlerin kullanımdan kaldırılması için harekete geçen Bakanlık, yeni yönetmelik taslağını önümüzdeki günlerde kurum görüşlerine açacak. STK ve sektör temsilcilerinin görüşleri sonrası son şekli verilecek yönetmeliğin bu yıl içinde yürürlüğe girmesi bekleniyor. Bu kapsamda plastik çatal, bıçak, kaşık, yemek çubuğu, tabaklar, genleştirilmiş polistirenden (EPS-köpük) gıda kapları, içecek kapları ve içecek bardakları, plastik çubuklu kulak pamukları ve pipet gibi tek kullanımlık plastik ürünlerin piyasaya arzına son verilecek. Bu sayede yıllık 1,5 milyon ton karbondioksite eş değer karbon salımı engellenecek ve yaklaşık 1,5 milyar TL'lik atık yönetim maliyetinden tasarruf edilecek.
Bilimsel tespitlere göre dünya genelinde üretilen plastiklerin yaklaşık yüzde 40'ı tek kullanımlık plastik ürünlerden oluşuyor. Küresel ölçekte yetersiz atık yönetimi uygulamaları nedeniyle tek kullanımlık plastiklerin önemli bir bölümü doğaya karışıyor. Deniz çöpünün yaklaşık yüzde 80'ini tek kullanımlık plastik ürünler ile plastik içeren balıkçılık ekipmanlarının oluşturduğu bilimsel çalışmalarla ortaya konuluyor. Doğada yüzyıllarca yok olmayan plastik atıkların doğal yaşama verdiği zararın önüne geçmek için hükümetler yeni politikalar geliştiriyor. AB, 2019 yılında kabul edilen "Tek Kullanımlık Plastikler Direktifi" ile belirli tek kullanımlık plastik ürünlerin 27 AB ülkesinde piyasaya sürülmesini yasaklama veya sıkı biçimde sınırlama yükümlülüğü getirdi. Türkiye ise bu kapsamda tüm paydaşlarla eş güdüm içinde yeni bir yönetmelik için hazırlık yapıyor.
SIFIR ATIK İÇİN DEPOZİTODAN SONRA YENİ ADIM
Sıfır Atık Hareketi kapsamında Depozito Yönetim Sistemi'ni 81 ile yayarak plastik, cam ve alüminyum içecek kaplarının geri dönüşümünü artıran Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, çevre için tarihi bir adımı daha hayata geçirecek. Su kaynaklarına ve çevreye en fazla zarar veren tek kullanımlık plastik ürünlerin kullanımına son verilerek bunların yerine doğa dostu cam, porselen, ahşap ve karton alternatifler sunulacak. Bu kapsamda geçen yıl Bakanlık tarafından 2025-2028 Ulusal Döngüsel Ekonomi Stratejisi ve Eylem Planı ile Tek Kullanımlık Plastikler, Deniz Çöpleri ve Mikroplastikler Yol Haritası yayımlanmıştı. Bu doğrultuda tek kullanımlık plastikler, deniz çöpleri ve mikroplastiklerin çevre üzerindeki olumsuz etkilerinin azaltılması ve "AB Tek Kullanımlık Plastikler Direktifi"ne uyum sağlanması amacıyla yürütülen yönetmelik hazırlıkları tamamlanma aşamasına geldi.
ÇATAL, BIÇAK, KAŞIK, YEMEK ÇUBUĞU, KÖPÜK YEMEK KAPLARI YASAKLANACAK
Edinilen bilgiye göre, tek kullanımlık plastik ürünlerden ilk etapta çatal, bıçak, kaşık, yemek çubuğu, tabaklar, genleştirilmiş polistirenden (EPS-köpük) gıda kapları, içecek kapları ve içecek bardakları, tamamen plastikten mamul içecek bardakları, içecek karıştırıcıları, tamamen plastikten mamul gıda kapları, pamuklu çubuklar, pipetlerin piyasaya arzına son verilecek. Bunların yerine vatandaşlar doğa dostu cam, porselen, ahşap ve karton alternatiflere yönlendirilecek.
BAZI ÜRÜNLERDE DE KISITLAMA VE İŞARETLEME YAPILACAK
İlerleyen süreçte kısmen plastikten mamul içecek bardakları, kısmen plastikten mamul gıda kapları, ebat ve ağırlıktan bağımsız kargo poşetleri, ıslak mendiller ve ıslak yüzey temizleme havlularının da tüketiminin azaltılması için kısıtlama ve işaretleme gibi tedbirlerin hayata geçirilmesi hedefleniyor.
YILLIK 1,5 MİLYON TON CO2'E EŞ DEĞER KARBON SALIMI ENGELLENECEK
Bakanlığın taslak yönetmeliği önümüzdeki günlerde kurum görüşleri için sektör temsilcileri ve ilgili STK temsilcileri ile paylaşması bekleniyor. Yönetmeliğin uygulanması ile yıllık 1,5 milyon ton karbondioksite eş değer karbon salımı engellenecek, yıllık yaklaşık 1,5 milyar TL atık yönetim maliyetinden tasarruf edilecek. Yönetmeliğin bu yıl içinde yürürlüğe girmesi bekleniyor.
TÜİK ARAŞTIRDI: TOPLUMUN YARISINDAN FAZLASI TEK KULLANIMLIK PLASTİĞİ YASAKLAMAYI FAYDALI BULUYOR
Bakanlık yeni yönetmelik için Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) ile bir araştırma yaparak vatandaşların tek kullanımlık plastik ürünlere karşı tutumlarını inceledi. Yapılan araştırmaya göre, fertlerin yüzde 77,65'i günlük hayatlarında tek kullanımlık plastikleri daha az kullanmayı destekledi, yüzde 9,99'u desteklemedi. Fertlerin yüzde 72,52'si günlük hayatlarında tek kullanımlık plastikleri daha az satın almayı desteklerken, yüzde 11,68'i desteklemedi. Araştırmaya göre, fertlerin yüzde 76,40'ı plastik pipet, tabak, çatal-bıçak, kaşık, bardak gibi bazı tek kullanımlık plastiklerin kullanımının kısıtlanmasını faydalı buldu. Fertlerin yüzde 60,02'si plastik pipet, tabak, çatal-bıçak, kaşık, bardak gibi bazı tek kullanımlık plastiklerin kullanımının yasaklanmasını faydalı buldu. Ayrıca, fertlerin yüzde 78,71'i bazı tek kullanımlık plastik ürünler kısıtlanırsa veya yasaklanırsa, bu ürünlerin yerine kağıt, karton, ahşap gibi alternatif ürünlerin kullanımını destekledi. Fertlerin yüzde 80,12'si bazı tek kullanımlık plastik ürünler kısıtlanırsa veya yasaklanırsa, bu ürünlerin yerine metal, porselen, seramik gibi çok defa kullanılabilen ürünlerin kullanımını destekledi.
RAKAMLARLA TÜRKİYE'DE TEK KULLANIMLIK PLASTİK TÜKETİMİ
2022 yılında Türkiye'de 2 bin 858 ton kulak pamuğu çubuğu, 32 bin 406 ton çatal kaşık, 25 bin 584 ton tabak, 10 bin 234 ton pipet, 5 bin 117 ton plastik karıştırıcı, 63 bin ton gıda kabı, 120 bin ton plastik bardak, 155 bin 935 ton plastik içecek şişesi gibi ürünlerden oluşan toplam 709 bin 348 ton tek kullanımlık plastik ürün tüketildi. Tek kullanımlık plastik tüketimi ilerleyen yıllarda giderek arttı.
TÜRKİYE SADECE ÜCRETLİ POŞETLE 3 MİLYON TONDAN FAZLA PLASTİK ATIĞI ÖNLEDİ
Türkiye, 2019 yılında plastik poşetlerin ücretlendirilmesi uygulamasını başlattı. Bu uygulama ile 2019-2025 yıllarında plastik poşet kaynaklı 3 milyon 90 bin 586 ton plastik atığın oluşumu engellendi. Bu azalmayla plastik poşet üretimi için gerekli plastik hammadde ithali de önlenmiş oldu ve yaklaşık 42,13 milyar TL tasarruf edildi. Yaklaşık 252 bin 761 ton sera gazı emisyon salımı da engellendi.
HANGİ ÜLKELERDE TEK KULLANIMLIK PLASTİKLERE YASAK/KISIT UYGULANIYOR?
AB'nin, 2019 yılında kabul ettiği "Tek Kullanımlık Plastikler Direktifi" kapsamında Fransa tek kullanımlık plastik ürünlerin birçoğunu ülke genelinde yasaklanmasını sağlayarak AB direktifinin ötesine geçen kapsamlı yasaklar ve yüksek geri dönüşüm hedefleri uygulamayı başardı. Almanya direktif maddelerini neredeyse bire bir ulusal yasaya aktararak üreticilerden raporlama talep eden ve "Tek Kullanımlık Plastikler Fonu (Single-Use Plastics Fund)" gibi finansal mekanizmalarla çevresel projeleri destekleyen uygulamaları hayata geçirdi. İspanya da tek kullanımlık plastiklerin satışını yasaklayan maddeleri hayata geçirirken plastik ambalajlara kilogram başına vergi gibi teşvik/ücret uygulamalarıyla sürdürülebilir malzemelere geçişi teşvik etti. Hollanda 2023'ten itibaren belirli tek kullanımlık ürünlerde ücretlendirme uygulamaya başladı ve 2024'ten itibaren bazı ürünlerin satışını aşamalı olarak kaldırdı. İrlanda da direktifin ötesine geçerek ıslak mendil ve tek kullanımlık servis ürünlerini yasaklama ve bardaklar için ek ücret/"latte levy" gibi tüketimi azaltıcı vergiler planlıyor. İtalya AB direktifi kapsamında temel yasakları uygularken kompostlanabilir plastiklere (EN 13432) istisna tanıyan düzenlemelerle özellikle gıda ambalajlarında alternatif çözümler üretmeye çalışıyor. Yunanistan kamuda tek kullanımlık ürünleri yasakladı. Estonya, Letonya, Polonya, Slovenya ve Finlandiya direktifi tamamen ulusal yasalara aktarmak için süreçleri tamamlamaya veya eksik maddeleri uygulamaya dönüştürmeye çalışıyor.