HABER MERKEZİ
Yeni bir bilimsel araştırma, 65 yaş ve üzeri Amerikalıların beslenme alışkanlıklarında yapacakları basit bir değişikliğin, vücudun yağ depolaması, iştah kontrolü ve metabolik işleyişi nasıl düzenlediğini temelden etkileyebileceğini ortaya koymaktadır. Clinical Nutrition dergisinde yayımlanan bu çalışma, işlenmiş gıdaların azaltılmasının sadece kilo vermekten öte, çok daha geniş bir sağlık yararı sağladığını göstermektedir.
Aşırı işlenmiş gıdalar, ev mutfağında kullanılmayan endüstriyel yöntemler ve kimyasal maddeler aracılığıyla üretilen besinlerdir. Bu ürünler, emülgatörler, yapay aromalandırıcılar, renklendiriciler ve koruyucu maddeler gibi çok sayıda katkı maddesini içermektedir. Paketlenmiş atıştırmalıklar, hazır yemekler ve bazı işlenmiş et ürünleri bu kategoriye girmektedir. Yapılan araştırmalar, bu tür gıdalardan zengin diyetlerin obezite, tip 2 diyabet ve kalp hastalığı gibi ciddi sağlık sorunlarıyla yakından ilişkili olduğunu göstermektedir. Günümüzde, çoğu Amerikalı yetişkinin tükettiği kalorilerin yarısından fazlası bu işlenmiş gıdalardan gelmektedir.
Araştırma ekibi, 65 yaş ve üzeri toplam 43 Amerikalıyı çalışmaya dahil etmiş, bunların çoğu fazla kilolu veya insülin direnci ile yüksek kolesterol gibi metabolik risk faktörlerine sahip olmuştur. Katılımcılar, her biri sekiz hafta süren iki farklı beslenme programını sırasıyla takip etmişlerdir. Birinci program, yağsız kırmızı et ve domuz eti içeren bir beslenme planı iken, ikinci program süt ve yumurta ürünlerini vurgulayan vejetaryen bir yaklaşımdır. Bu iki diyet döneminin arasında, katılımcılar iki hafta boyunca normal beslenme alışkanlıklarına dönmüşlerdir. Çalışmayı başlayan 43 kişiden 36'sı tüm süreci tamamlamıştır.
Her iki beslenme programında da, işlenmiş gıdalar toplam günlük kalorinin yüzde 15'inden daha az bir oranı oluşturmuştur. Bu, tipik bir Amerikan diyetinde işlenmiş gıdaların toplam kalorilerin yüzde 50'sinden fazlasını temsil etmesine kıyasla çok önemli bir düşüştür. Diyetler, katılımcıların günlük yaşamlarında gerçekçi biçimde uygulanabilecek şekilde tasarlanmıştır. Araştırma ekibi, hiçbir katılımcıya kalori kısıtlaması yapması, kilo vermesi veya fiziksel aktivitesini değiştirmesi konusunda talimat vermemiştir. Tüm yemekler ve atıştırmalıklar araştırma tarafından hazırlanmış, porsiyonlanmış ve sağlanmıştır. Her iki program da minimal işlenmiş malzemeleri ön plana çıkarmış ve benzer kalori seviyeleri ile temel besin maddelerinin miktarlarını sağlarken, ABD hükümetinin 2020-2025 Amerikalılar için Diyet Kılavuzları ile uyumlu hale getirilmiştir.
Katılımcılar işlenmiş gıdaların daha az olduğu diyetleri takip ettikleri dönemlerde, doğal olarak daha az kalori tüketmiş ve toplam vücut yağında ile özellikle karın bölgesindeki yağ depolamalarında kayda değer bir azalma göstermiştir. Ancak araştırmanın en dikkat çekici bulgusu, kilo kaybının ötesinde gözlenen metabolik iyileştirmelerdir. Katılımcılar, insülin duyarlılığında anlamlı gelişmeler, daha sağlıklı kolesterol seviyeleri, vücuttaki iltihaplanma belirtilerinde azalma ve iştah ile metabolizmayı düzenlemeye yardımcı olan hormonlarda olumlu değişiklikler yaşamışlardır. Bu iyileştirmeler, katılımcıların et bazlı veya vejetaryen diyeti izlemelerine bakılmaksızın benzer düzeyde gerçekleşmiştir.
Yaşlı yetişkinlerin küresel nüfusun giderek artan bir payını oluşturmasıyla birlikte, metabolik sağlığı korumaya yönelik stratejiler sağlıklı yaşlanmayı desteklemek açısından kritik bir rol oynamaktadır. Metabolik sağlığın korunması, hareketliliği, bağımsızlığı ve genel yaşam kalitesini korumaya doğrudan yardımcı olmaktadır. Önceki beslenme araştırmalarının çoğu, işlenmiş gıdaların insan sağlığına etkisini test ederken, gerçek dünya yeme alışkanlıklarını tam olarak yansıtmamıştır. Bazı çalışmalar neredeyse tamamen işlenmiş gıdalardan oluşan diyetleri, çok az veya hiç içermeyen diyetlerle karşılaştırmıştır. Bu yeni araştırma, insanların tükettikleri gıdaları yakından takip ederken yaşadıkları deneyimi daha gerçekçi biçimde yansıtmayı amaçlamıştır. Yaşlı yetişkinler için, laboratuvar ortamı dışında işlenmiş gıdaların gerçekçi bir azaltılmasının, sadece kilo vermekten öte ölçülebilir sağlık faydaları sağladığını gösteren bu ilk çalışmadır.
Araştırma nispeten küçük bir örneklem grubuyla yürütülmüştür; bu durum, araştırmacıların katılımcıların beslenimini sıkı bir şekilde kontrol etmesi gereken çalışmaların doğasını yansıtmaktadır. Gözlenen metabolik iyileştirmelerin zaman içinde diyabet veya kalp hastalığı gibi ciddi hastalıkları önleyip önleyemeyeceğini veya geciktiremeyeceğini göstermek için bu çalışma tasarlanmamıştır. Bu soruya yanıt vermek için daha geniş kapsamlı ve daha uzun süreli araştırmalara ihtiyaç duyulmaktadır. Pratik açıdan, insanların yapılandırılmış destek olmaksızın günlük yaşamlarında işlenmiş gıdaları azaltıp azaltamayacakları ve bunu kolaylaştıracak stratejilerin neler olacağı hala belirsizdir. Ayrıca, gıda işlemenin hangi spesifik yönlerinin – örneğin katkı maddeleri, emülgatörler veya ekstrüzyon teknikleri – sağlık için daha önemli olduğu tam olarak anlaşılmamıştır. Bu soruların yanıtlanması, gıda üreticilerinin daha sağlıklı ancak yine de uygun ve erişilebilir gıdalar üretmesine yardımcı olabilir ve insanların daha sağlıklı gıda seçeneklerini tercih etmesini kolaylaştırabilir.
Yeni beslenme kılavuzları, işlenmiş gıdaların azaltılmasının önemini giderek daha fazla vurgulamaya başlamıştır. 7 Ocak 2026'da yayımlanan 2025-2030 Amerikalılar için Diyet Kılavuzları, açıkça daha az işlenmiş gıda yemeyi tavsiye etmektedir. Ancak kılavuzların önceki sürümleri gıda işlemeyi bu kadar belirgin biçimde ele almamıştır. Bu araştırma, bilimsel kanıtların bu yönde evrildiğini ve yaşlı yetişkinlerin metabolik sağlığını korumak için işlenmiş gıdaların azaltılmasının ne kadar etkili olabileceğini göstermektedir.