Arap Yarımadasının güneydoğusunda yer alan Batı Asya ülkesi Umman Sultanlığı, 309 bin 500 kilometrekarelik yüzölçümüyle Hürmüz Boğazı'ndan Yemen sınırına kadar 3 bin 160 kilometreyi aşkın deniz kıyısına sahip.
Dünya ticaretinin en önemli su yollarından biri olan Hürmüz Boğazını İran'la paylaşan Umman, kara sınırlarını ise kuzeyden petrol zengini Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) ile batıdan da Yemen'le paylaşıyor.
Günlük ortalama bir milyon varil petrol ihracatına sahip Umman Sultanlığı, 5 milyon civarındaki nüfusuyla Orta Doğu'da siyasi ve ekonomik istikrarı yaşayan ülkeler arasında yer alıyor.
Büyük petrol rezervlerine sahip Suudi Arabistan ve Körfez İşbirliği Konseyi'ne (KİK) üye diğer ülkelere oranla nispeten daha küçük ekonomiye sahip olması hasebiyle bölgede öncü rolü olmayan Umman, Hürmüz Boğazı'ndaki stratejik konumunu ve siyasi istikrarsızlığın sürdüğü Yemen'le komşu olma özelliğini bölgesel krizlerin çözümünde kullanmayı tercih ediyor.
UMMAN'IN KÖRFEZ'DEKİ STRATEJİK ÖNEMİ
Umman Sultanlığı, Orta Doğu'da askeri kapasitesi dolayısıyla sınırlı bir orta güç kategorisinde konumlandığı halde coğrafi konumu nedeniyle farklı bir stratejik önem taşıyor.
Umman, İran ile birlikte dünyanın en önemli deniz geçiş noktalarından biri olan küresel enerji ihracatının da önemli bir bölümünün geçtiği Hürmüz Boğazı'na hakim.
Coğrafi konumuyla Hürmüz Boğazı'nı izleme ve deniz trafiği üzerinde kontrolü sağlama yeteneğini elinde tutan Umman'ın önemi, Körfez bölgesinin güvenliği veya bu hayati su yolunda seyrüsefer özgürlüğü ile ilgili herhangi bir senaryoda daha artmış oluyor.
Stratejik coğrafik konumu dolayısıyla uluslararası deniz güvenliği üzerinde olağanüstü bir etkiye sahip Umman, Körfez dışında da Umman Denizi'ne açılan Dukm Limanı gibi önemli limanları işleterek Hürmüz Boğazı'nda yaşanacak muhtemel krizler sırasında destek ve yeniden konuşlanma için uygun bir üs haline gelebiliyor.
Maskat yönetimi, siyasi olarak da İran ile pragmatik ilişkilerini korumanın yanı sıra ABD ve İngiltere ile stratejik bağlara dayalı dengeli bir politika izliyor.
Umman'ın elde ettiği bu denge, kutuplaşmış bölgesel ortamda karşıt tarafların hiçbirinin güvenini tamamen kaybetmeden aralarında bir iletişim kanalı görevi görmesine olanak tanıyor.
Bu arada Hürmüz Boğazı'na uzanan Umman'ın kuzeyindeki Musendem vilayeti ile Umman'ın ana toprakları arasına BAE'nin Fuceyra Emirliği yer alıyor.
BAE'nin Habşan kara tesislerinden Umman Körfezi kıyısındaki Fuceyra Limanı'na da Abu Dabi Ham Petrol Boru Hattı uzanıyor. Söz konusu boru hattının (ADCOP) günlük 1,5-1,8 milyon varil kapasiteye sahip olduğu biliniyor.
UMMAN'IN ASKERİ KAPASİTESİ
ABD ve İngiltere ile güçlü güvenlik ilişkileri olan Umman Sultanlığı, bölgede profesyonel askeri kadro ve Batı menşeli modern sistemlere sahip ülkeler arasında yer alıyor.
Orta Doğu'da kendine özgü bir savunma modeline sahip KİK üyesi Umman, büyük ve saldırı odaklı bir ordu kurmaktan çok iç istikrarı sağlamak ve ülke sınırlarını korumak için küçük ancak profesyonel bir güç oluşturma stratejisini sahip.
Kara, hava ve deniz unsurlarının yanı sıra Sultanlık Muhafızlarından oluşan Umman Silahlı Kuvvetlerinin toplam personel sayısının 40–50 bin arasında olduğu tahmin ediliyor.
Ordunun temel unsurunu oluşturan Umman Kara Kuvvetleri, Challenger-2 ve M60 gibi modern tankların yanı sıra mekanize piyade birliklerini bulunduruyor.
Ülkenin Hava Kuvvetleri de F-16 ve Eurofighter Typhoon gibi modern savaş uçaklarıyla hava savunması ve hassas saldırı kabiliyetine sahip.
Umman donanması ise Hürmüz Boğazı ve Umman Denizi'ne kıyısı nedeniyle stratejik önem taşıyor. Kıyı güvenliği, deniz yollarının korunması ve asimetrik tehditlere karşı koyma üzerine yapılandırılmış Deniz Kuvvetleri, büyük filolarla rekabet edecek kapasitede olmasa da yakın mesafedeki deniz savunmasında oldukça etkili olarak değerlendiriliyor.
TARAFSIZLIK TUTUMUYLA ARABULUCULUK KONUMUNU KORUYOR
Körfez'deki 6 Arap ülkesinden biri olan Umman Sultanlığı, uzun yıllardır Yemen'de yaşanan iç savaşta tarafsız yaklaşımını koruduğu gibi 28 Şubat itibariyle ABD-İsrail ve İran arasında başlayan savaşta da tarafsız kalmayı başardı.
Maskat yönetimi, bahsi geçen tutumu nedeniyle gerek geniş uluslararası ölçekte gerekse bölgesel düzeyde arabuluculuk çabalarıyla gerilimleri azaltma rolünü korumaya devam ediyor.
Yemen'de 2015'ten beri devam eden iç savaşın tarafları hükümet ile İran destekli Husiler arasında arabuluculuk yapan Umman, taraflar arasında sağladığı çeşitli mutabakatlarla ülkede hem krizin derinleşmesini hem de bölgeye yansımalarının önüne geçebildi.
ABD ile İran arasında 2015 yılında nükleer anlaşmayla sonuçlanan müzakerelerde de arabulucu rolünü üstlenen Maskat, hem geçen yıl hem de Şubat 2026'daki müzakerelerde de Washington ile Tahran arasında arabulucu ülke oldu ancak bir sonuç alamadı.
Maskat yönetimi, ABD-İsrail'in İran'a saldırılarından önce de İran ile Körfez ülkelerini yakınlaştırma girişimlerini sürdürüyordu.
Nitekim Umman Dışişleri Bakanı Bedr bin Hamed el-Busaidi, Bahreyn'deki bir uluslararası konferansta yaptığı konuşmada, İran ile işbirliği ve onu kapsamlı bir bölgesel güvenlik çerçevesine entegre etmenin gerekliliği çağrısı yaptı.
İran'ı izole etmenin deniz güvenliği, iklim değişikliği ve kaçakçılık gibi birçok ortak sorun göz önüne alındığında uygulanabilir veya etkili bir çözüm olmadığını savunan Busaidi, bunun bölgesel istikrarı ve iş birliğini pekiştireceğine işaret etti.
ABD'NİN UMMAN'DAKİ ASKERİ VARLIĞI
Açık kaynaklardan derlenen bilgilere göre, Umman'da ABD'ye ait büyük ölçekli bir askeri güç yok. ABD, ülkede sembolik askeri birliklerin yanı sıra silah ve mühimmat depoları bulunduruyor.
Ülkenin güneyindeki Umman Denizi'nde yer alan Mesire Adası'nda bulunan askeri havaalanı, 1930'lı yıllardan beri İngiltere güçleri tarafından kullanıldığı gibi ABD güçleri tarafından da kullanılıyor. Washington ayrıca, Mesire Adası'ndaki askeri havaalanını 2009'dan beri askeri depo olarak da kullanıyor.
ABD'li bir şirket de söz konusu askeri havaalanını, askeri ve güvenlik eğitimi, istihbarat desteği, hava desteği, acil durum operasyonları ve kara askeri araçlarının bakımı gibi görevleri için istihdam ediyor.
