Çalışma izni uygulaması, ulusal işgücü piyasasını korumak ve istihdamı kayıtlı hale getirmek için en temel araç olarak karşımıza çıkmaktadır.
Küreselleşmeyle birlikte yabancı işgücünün ulusal piyasalardaki yeri giderek daha önemli hale gelmektedir. Türkiye'de de üretim, teknoloji ve yatırım ihtiyaçları doğrultusunda yabancı çalışan istihdamı belirli kurallara bağlanmıştır.
Çalışma izni olmadan yabancı işçi istihdamı, işgücü piyasası ve sosyal güvenlik sistemi açısından risk oluşturmaktadır. Bu nedenle 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu kapsamında idari yaptırımlar gündeme gelmektedir. Söz konusu cezalar her yıl yeniden değerleme oranına göre artırılarak güncellenmektedir.
6735 sayılı Kanun, uluslararası işgücüne ilişkin politikaların belirlenmesi, uygulanması, izlenmesi ile yabancılara verilecek çalışma izni ve çalışma izni muafiyetlerine dair iş ve işlemlerde izlenecek usul ve esasları, yetki ve sorumlulukları ve uluslararası işgücü alanındaki hak ve yükümlülükleri düzenlemek amacı taşımaktadır.
Kanun kapsamında hem yabancı çalışanların hem de işverenlerin çeşitli yükümlülükleri bulunmaktadır. Bu yükümlülüklerin yerine getirilip getirilmediği Sosyal Güvenlik Kurumu denetim elemanları tarafından kontrol edilmekte, yapılan teftiş ve denetimler sonucunda tespit edilen aykırılıklar için idari para cezaları uygulanmaktadır.
İlgili Kanun hükümlerine göre Türkiye'de çalışacak yabancıları çalıştıran işverenlerin, yabancının çalışmaya başlamasından önce çalışma izni alması zorunludur. Yabancıların çalışma izni olmadan Türkiye'de çalışmaları ve çalıştırılmaları yasaktır. Çalışma izni ise belli bazı kurallara bağlanmış olduğundan, ilgili koşulların yerine getirilmediği durumlarda çalışma izni verilmemekte, yabancı kişinin çalışması mümkün olmamaktadır.
Çalışma izni, işgücü piyasalarının kontrol ve denetim altında tutulması amacıyla Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından resmi bir belge şeklinde düzenlenen ve geçerlilik süresi içinde yabancıya Türkiye'de çalışma ve ikamet hakkı veren belge olarak ifade edilmektedir. Yabancıların Türkiye'de çalışabilmeleri için gerekli çalışma izni başvurusu, yurt içi ve yurt dışı başvurusu olmak üzere iki türlüdür.
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından 6735 Sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu'ndaki cezai maddeler her yılın başında yeniden değerleme oranında artırılmaktadır. Yeniden değerleme oranı, 585 Sıra Numaralı Vergi Usul Kanunu Genel Tebliğinde 2025 yılı için %25,49 olarak tespit edilmiştir. Bu doğrultuda 6735 Sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu uyarınca 2026 yılında uygulanacak idari para cezalarının tutarları şu şekildedir:
* Çalışma izni bulunmayan yabancıyı çalıştıran işverenlere her bir yabancı için: 102.503 TL,
* Çalışma izni olmaksızın bağımlı çalışan yabancıya: 40.977 TL,
* Çalışma izni olmaksızın bağımsız çalışan yabancıya 82.010 TL,
* 6735 sayılı Kanunda öngörülen bildirim yükümlülüğünü süresi içinde yerine getirmeyen bağımsız ve süresiz izinle çalışan yabancı ile yabancı çalıştıran işverene her bir yabancı için: 6.805 TL.
Sonuç olarak, yabancı işgücünün istihdamında mevzuata uygun hareket edilmesi zorunluluktur. Aksi halde işverenler ve yabancı çalışanlar açısından hukuki yaptırımlar gündeme gelmektedir. Çalışma izni süreçlerinin doğru ve zamanında yürütülmesi, idari para cezaları ve diğer yaptırımlarla karşılaşılmasını engelleyen temel unsurdur.
2026 yılı için artırılan ceza tutarları, kayıt dışı yabancı istihdamının önlenmesi ve işgücü piyasasında düzenin sağlanması yönündeki kamu politikasının kararlılıkla sürdürüldüğünü göstermektedir. Bu nedenle işverenlerin ve yabancı çalışanların ilgili yükümlülüklerini yakından takip etmeleri ve uygulamada gerekli hassasiyeti göstermeleri önem arz etmektedir.
