30 Aralık 2025 tarihli yazımızda Sarıkamış vakasına değinmiş ve Enver Paşa'nın bedeli çok ağır olan kararlarının varacağı noktalarını işaretle " Oysa bu gafletin faturası çok ağır olacaktı" demiştik. Kaldığımız yerden devam edelim:
Sarıkamış hezimeti Ermeni isyanlarını tetiklemişti. Meselenin kökenine indiğimiz zaman yine bir İttihat ve Terakki marifeti(!) bizi karşılamaktadır. II. Abdülhamid Han'ı tahttan indirmek için Abdülhamid Han'a düşman olan herkesle ittifak yapma gafletinde bulunan İttihatçılar, Taşnak ve Hınçak gibi Ermeni komitacılarla da Paris'te darbe plânı hazırlamışlardı.
İngilizlerin dikte ettirdiği Tanzimat ve Islahat Fermanlarıyla, özerklik için kullanabilecekleri önemli tavizler elde eden bu Ermeni komita örgütleri, şimdi PKK'nın Kürtlere yaptığı gibi sivil halkı da zorlayarak ihtilâl faaliyetlerine başlamış ve Anadolu'da terör ve katliamlara girişmişlerdi.
Enver Paşa'nın Almanlara yaranma sevdası yüzünden Kafkas Ordusu'nun karlı Sarıkamış dağlarında heba edilmesi sonucu, bölgede hâkimiyetin Ruslara geçmesi, Ermeni komitacılar için altın fırsat olmuştu. Rusların da desteğiyle daha da güçlenen Ermeni komitacılar, Doğu Anadolu başta olmak üzere birçok bölgede örgütlü çete faaliyetleri ve isyan hareketleri başlatmışlardı.
Savaşın devam ettiği ve Rusya'nın da Kafkaslardan Anadolu'ya yöneldiği bir dönemde, Taşnak ve Hınçak öncülüğünde yapılan bu ihtilâl teşebbüsleri aynı zamanda Rusya destekli olduğu için iktidardaki İttihatçıları telaşlandırmıştı.
İçişleri Bakanlığı'nın 14 Valilik ve 10 Mutasarrıflığa gönderdiği 24 Nisan 1915 tarihli gizli genelgeyle "Hınçak, Taşnak ve benzeri iflah olmaz Ermeni komitelerinin kapatılması, evrakına el konması ve liderlerinin tutuklanması" talimatı verilmişti. Bu çerçevede İstanbul'da 2345 komitacı olmak üzere, yurt çapında bazı Ermeni elebaşları tutuklanmış veya sürgüne gönderilmişti. Günümüzde "soykırımı anma" ve "katliam yıldönümü" gibi isimlerle her yıl tekrarlanan yaygara, aslında komitacılar hakkındaki bu tutuklama kararının yıldönümüdür.
İşte ne olmuşsa bundan sonra olmuştu... Enver Paşa, bu tedbirlerin olayları önlemeye yetmediği gerekçesiyle, Dâhiliye Nâzırı Talat Paşa'ya gönderdiği 2 Mayıs 1915 tarihli "gayet mahrem" yazı ile Van Gölü etrafındaki bütün Ermenilerin "başka yere" sevkedilmesi talimatı vermişti. Talat Paşa da 9 Mayıs'ta Van, Bitlis ve Erzurum bölgesindeki Ermeni leri güney bölgelere sevketmeye başlamıştı. Nereye götürüleceklerini ise Alman Büyükelçi Wangenheim'in verdiği, "Ermenileri,yapımı devam eden Bağdat demiryolu hattı boyunca Mezopotamya çöllerine nakledin" talimatından(!) anlıyoruz. Yani bütün Ermenilerin sürülmesini, "Tehcir uygulaması, Alman çıkarları doğrultusunda savaşın başarılı bir şekilde sürmesi için gereklidir" diyen Almanlar istemiş, bizim İttihatçılar da uygulamıştı.
