Bir önceki yazıda CHP'nin kongresi hakkında verilen kararın ne anlama geldiğini özetlemiş ve meselenin odağında "kongrenin tümüyle sakatlanması hâlinin" bulunduğunu belirtmiştim. Bu tabir neden önemli? Şimdi bunu izah etmek istiyorum. Ancak önce parti kongrelerinin nasıl işlediğini ve içeriğinin nelerden oluştuğunu anlamak gerekiyor sanırım.
KONGRENİN AŞAMALARI
Yüksek Seçim Kurulu, "seçimler" gündeme gelince devreye giren bir kurumdur. Oysa kongreler seçimlerden ibaret değildir. Bir siyasi parti kongresinin evreleri kabaca şöyledir:
-Açılış ve Yoklama: Genel başkan veya görevlendirdiği bir parti yöneticisi kongreyi başlatır. Delege tam sayısının salt çoğunluğunun salonda bulunup bulunmadığı tespit edilir.
-Divan Teşekkülü: Kongreyi yönetecek kongre başkanı (divan başkanı), başkan yardımcıları ve kâtip üyeler seçilir.
-Saygı Duruşu ve İstiklal Marşı: Resmî tören kuralları yerine getirilir.
-Genel Başkan Konuşması: Parti lideri siyasi gündemi değerlendirir ve partinin vizyonunu açıklar.
-Faaliyet Raporunun Okunması: Merkez Karar ve Yönetim Kurulunun geçmiş döneme ait çalışmaları okunur.
-Mali Rapor: Partinin kesin hesabı, gelir-gider tabloları ve bilanço detayları delegelere sunulur.
-Müzakereler: Raporlar üzerine delegeler söz alarak eleştiri ve görüşlerini dile getirir.
-İbra: Faaliyet raporu ve mali rapor delegelerin oyuna sunularak yönetim kurulunun geçmiş dönemi ibra edilir veya edilmez.
-Gelecek Dönem Bütçesi: Partinin önümüzdeki dönemde uygulayacağı tahmini bütçe tasarısı onaylanır.
-Tüzük ve Program Değişikliği: Varsa partinin ana tüzüğünde veya parti programında yapılacak değişiklik önergeleri görüşülüp oylanır.
-Genel Başkan Seçimi: Parti liderinin seçimi için gizli oy, açık tasnif yöntemiyle oylama yapılır.
-Merkez Organların Seçimi: MKYK (Merkez Karar ve Yönetim Kurulu), Parti Meclisi, MDK (Merkez Disiplin Kurulu), Yüksek Disiplin Kurulu gibi asil ve yedek yönetim üyeleri seçilir.
-Dilek ve Temenniler: Delegelerin parti politikalarına dair son görüşleri ve önerileri alınır.
-Kapanış Konuşması: Yeni seçilen genel başkan teşekkür konuşmasını yaparak kongreyi sonlandırır.
YSK'NIN SINIRI
Siyasi Partiler Kanununun 21. maddesinin başlangıç hükmü şöyledir: "Siyasi partilerin genel merkez, il ve ilçe organları seçimleri ile il kongresi ve büyük kongre delegelerinin seçimleri, yargı gözetimi altında gizli oy ve açık tasnif esasına göre aşağıdaki şekilde yapılır." Buradaki "seçimler" ifadesi YSK'nın görev alanının sınırını göstermektedir. Bu durum, YSK'nın tüm kongreyi veya kongrenin bütününe etki eden her hususu denetleyebildiği anlamına gelmez. Kanunun lafzından hareketle seçimlere ilişkin yetkinin, kongrenin tamamını kapsayacak şekilde genişletilmesi mümkün değildir. Zira YSK'nın görevi seçim sürecine ilişkindir. Bu nedenle YSK'nın, içsel bir mesele olan ve esasa dair bir tartışma niteliği taşıyan "irade fesadı" iddialarını değerlendirme yetkisi bulunmamaktadır. Seçim mevzuatındaki çerçeve bu şekildedir.
GÜNCEL DURUM DA BÖYLE!
İstanbul 45. Asliye Hukuk Mahkemesinin E. 2025/254 sayılı kararı üzerine; daha önce başvurusu yapılan ilçe kongresi süreçlerinin durdurulmasına ilişkin ilçe seçim kurulu başkanlığı kararlarının incelendiği 2025/302 sayılı YSK kararında da seçim yargısının görev alanının "divanın işten el çekmesi anından itibaren başladığı" ve "seçim günü öncesinde gerçekleşen olaylarla ilgili olarak seçim kurullarının yetkilendirilmediği" açıkça vurgulanmıştır.
YSK kararlarına baktığımızda, aşağıdaki hususların seçim hukuku kapsamında değerlendirilmediğini net biçimde görmekteyiz (1):
-Kongre divanının teşekkülü, aldığı kararlar, genel kurulu yönetimi ve uygulamaları.
-Parti organlarına adaylık başvuruları, adaylık şartlarının ve ehliyetinin değerlendirilmesi, adayların yarış dışı bırakılması ve oy pusulalarının divana teslimi gibi "seçime hazırlık" işlemleri.
-Seçimlerin blok liste mi yoksa çarşaf liste ile mi yapılacağı gibi divanın genel kurul onayına sunmadan yürüttüğü usul işlemleri.
-Kongrenin bütünüyle iptali veya yok sayılmasına yönelik talepler.
KONGRENİN TÜMÜ İLK KEZ İPTAL EDİLMEDİ!
Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, 1976 tarihli kararında; bir toplantının dürüstlük kurallarına aykırı bir yerde düzenlenmesinin ve üyelerin katılımını zorlaştıracak ya da salona sığmalarını engelleyecek koşullarda divan seçimi yapılmasının, kongrenin iptalini gerektiren bir neden olduğuna hükmetmiştir (2)... Sonraki yazıda devam edeceğiz.
(1).Bkz. YSK'nın 7 Mayıs 1986 Tarih ve 189 Sayılı İlke Kararı, Çankaya 1. İlçe Seçim Kurulu'nun 2 Şubat 2005 Tarih ve 34 Sayılı Kararı, YSK'nın 25 Haziran 2001 Tarih ve 359 Sayılı Kararı.
(2).Bkz. Yargıtay 4. Hukuk Dairesinin 5.2.1976 tarihli ve E.13360, K.1157
