Türkiye'yi son on yıllık periyotta siyaseti dönüştüren en önemli dönemecin bugünlerde yıl dönümündeyiz: "Başkanlık Sistemine" geçiş.
Siyasi bir karar ve irade ile ortaya çıkıyor olsa da bu süreç, hukuki bir metne dönüştü.
Böylece toplumun davranış biçimine "norm" olarak eklendi.
Peki...!
Sistemin getirdikleri tam olarak anlaşıldı mı?
Toplumun anladığını, hukukun ortaya koyduğunu siyaset ne kadar içselleştirebildi?
İşte bugün bu bağlamı tetkik etmek, kendimce tespitlerde bulunmak istiyorum.
Belki bir tartışma başlatır diye de ümit ediyorum.
İKİ OY HAKKI
Sistem yurttaşa iki oy hakkı verdi.
Yasama ve yürütmeyi ayırarak seçme imkânı sunan bu durum, seçmenin en büyük kazanımı. Siyasi dengeyi kurma veya dağıtma imkanını "gerçekten" doğrudan halka veren bu gelişme, "ötekinin" teminatı da aynı zamanda.
Başkanın %50+1 ile seçilmesi için daha kapsayıcı, kuşatıcı olmasını bir tercih değil zorunluluk haline getiriyor. Hatta "oyu az olan partilerden" birini ittifakına seçerken bile daha dikkatli davranmaya itiyor.
Özellikle 2023 Cumhurbaşkanlığı seçiminin ikinci tura kalması, Kılıçdardoğlu'nun birinci turda DEM ile ikinci turda Zafer Partisi ile giriştiği ortak adım atma gayreti sistemin işlerliğine önemli bir işaret. Bunu siyasi tercih bağlamında bir olumlama veya olumsuzlama olarak söylemiyorum.
Ama şunu bilmek gerekiyor "eski Türkiye'nin hasletlerinden" her geçen gün uzaklaşılmasının altında yatan durum bu. Bu aynı zamanda siyaseti dönüştüren, partilerin söylem ve eylemlerinin topluma yanaştırmak zorunda bırakan bir durum...
ANA MUHALEFET YOKTUR
Bu sistemde anlaşılmayan hususlardan birinin bu olduğu kanaatindeyim. Bu sistemde ana muhalefet yoktur. Nitekim Anayasanın 150.maddesinde, bir yasaya karşı Anayasa Mahkemesinde dava açma yetkisini "Türkiye Büyük Millet Meclisinde en fazla üyeye sahip iki siyasi parti grubuna" vermiştir, şeklindeki düzenleme, parlamenter sistemin iktidar-muhalefet dengesinden ayrıldığını göstermektedir.
Bu sistemde hükümet, meclisteki partiler ile "anayasal bağ" kurulmuş uzantılar değildir. Buna göre -teknik olarak- Sayın Erdoğan, Ak Parti ve MHP'nin desteklediği adaydır. Yürütmenin yasama ihtiyacını, eskisi gibi tek başına gidermesi mümkün değildir. 2017 öncesi çıkan yasaların -neredeyse- %95'i hükümet tasarısı iken bu durum başkanlık sistemi ile tamamen değişmiştir.
Bu kültürün oturması bir zaman alacaktır ama bu, şimdi olanlar gibi bir sistematik öngörmemektedir. Seçim bölgesindeki bir olayı bir ihmali, eleştirirken, "hükümetten" gereğinin yapılmasını isterken "sessiz" kalınması, siyasi parti disiplini gereğidir, bunun aslında mevcut sistemde bir gereği yoktur.
MECLİSTE DÖNÜŞÜM OLMADI
Sistem dönüşürken unutulan bir mevzuat var aslında. Aktüel birçok sorunun çözümü de burada. Meclis İçtüzüğünden bahsediyorum.
TBMM İçtüzüğü, Anayasa'nın 95. maddesine dayanılarak, meclisin çalışmalarını düzenlemek amacıyla milletvekillerinin teklifi, Anayasa Komisyonu görüşmelerine müteakiben salt çoğunlukla kabul edilerek yürürlüğe girer. Cumhurbaşkanı onayı gerekmez. Yani tamamen TBMM'nin işidir. Başkanlık sistemine geçerken bazı değişimler oldu ama tam anlamıyla sisteme uyumlu bir metin halen yok...
SİYASİ PARTİLER YASASI
Başkanlık sistemi ile uyumsuz kalan bir mevzuat da seçim yasası. Her ne kadar ittifak sistemi getirildi, baraj düşürüldüyse de; seçim bölgeleri ve aday belirleme yöntemi ile ilgili bir düzenleme ortaya konulmadı.
Burada partilerin belirleyiciliğini daha somut şartlara bağlı kılan, daha dar bölgelerle seçim yarışını ve rekabetini nitelikli hale getiren bir adım henüz olmadı. Misal olarak daraltılmış bölge seçim sistemi, tercihli oy mekanizması; başkanlık sisteminin niteliğini daha uygun görünüyor... En azından tartışılmalı...
REVİZYON ŞART
Parlamenter sistemin tüm etkenlerini ortadan kaldıran, yeni sistemin zihinsel dönüşümünü de hızlandıran bir revizyon şart. Aksi halde "parlamenter ruhun" üzerinden silinmediği başkanlık sistemi, Cumhurbaşkanın da onu destekleyen partilerin de siyaset üretmesine engel oluyor. Bunu aşmak için revizyon şart...
